Słownik biograficzny żołnierzy Batalionów Chłopskich

Slownik Biograficzny BCh T.IIIW pamięci potomnych i literaturze historycznej konspiracyjnych dziejów ruchu ludowego w latach II wojny światowej utrwaliły się jedynie nazwiska jego głównych działaczy: komendantów i dowódców oddziałów specjalnych i partyzanckich. Wyrazem aktywności i patriotycznego zaangażowania mieszkańców wsi była natomiast znaczna liczebność ludowej konspiracji: 157 tysięcy żołnierzy Batalionów Chłopskich, 60 tysięcy członków Stronnictwa Ludowego „Roch” i 20 tysięcy członkiń Ludowego Związku Kobiet. Gdyby dobry los po II wojnie światowej pozwolił ludowcom zrealizować idee Polski Ludowej, a przywódcy ruchu ludowego decydowali o kraju, to niewątpliwie wiele więcej nazwisk bohaterskich dowódców i żołnierzy zostałoby zapisanych nie tylko w historii ruchu ludowego, ale także w historii Polski.

Po opuszczeniu kraju przez Stanisława Mikołajczyka w październiku 1947 r. i rozbiciu PSL ówczesne komunistyczne władze usiłowały zniszczyć samodzielny ruch ludowy, a zwłaszcza jego chlubne tradycje. Eksponowano wyłącznie tylko to, co służyło sojuszowi robotniczo-chłopskiemu. Sytuacja zmieniła się po roku 1956. Szeregi ZSL ponownie wypełniły się członkami PSL, b. dowódcami i żołnierzami BCh. Chłopi, robotnicy i inteligencja upominali się o swoje prawa do życia w wolności i dobrobycie. Partie polityczne odzyskiwały tożsamość, a przynależność do BCh stała się znów przedmiotem dumy.

Po utworzeniu w 1960 r. Zakładu Historii Ruchu Ludowego historia BCh znalazła należyte miejsce w badaniach naukowych, a w latach siedemdziesiątych stała się nawet priorytetem dla władz Stronnictwa. Jednocześnie wraz z badaniami prowadzonymi przez profesjonalnych historyków wzrastała aktywność pisarska komendantów okręgów, obwodów i dowódców partyzanckich. Kolejne kryzysy polityczne w Polsce, okresowo osłabiające dominującą rolę Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w życiu politycznym, umożliwiały ludowcom ponawianie starań o upamiętnienie dorobku BCh i godne uhonorowanie walczących w ich szeregach żołnierzy.

Dzięki inicjatywom rodzącym się w ZHRL oraz staraniom jego współpracowników zaczął następować proces przywracania w świadomości społecznej wiedzy o BCh. Te pierwsze próby były niepełne, ograniczone cenzurą i autocenzurą, wynikającą z przykrych powojennych doświadczeń bechowców. W latach 70. i 80. ówczesne kierownictwo ZSL badania nad dziejami SL „Roch”, BCh i LZK uznało za priorytetowe w działalności ZHRL.

Działalność polityczna konspiracyjnego ruchu ludowego oraz działalność bojowa jego siły zbrojnej – BCh znalazła odzwierciedlenie w opracowaniach syntetycznych, kalendariach oraz oddzielnych dla większości okręgów monografiach. W literaturze naukowej ponad wszelką wątpliwość udokumentowany został wojskowy charakter BCh oraz koncepcja walki zbrojnej i dokonania wojskowe. Dzięki edycji udokumentowanych źródłowo prac naukowych wielu historyków zainteresowało się problematyką ruchu ludowego, zaś w historiografii II wojny światowej Bataliony Chłopskie wpisały się jako druga po Armii Krajowej siła zbrojna Polskiego Państwa Podziemnego. Wydano także wiele wspomnień dowódców i żołnierzy BCh. Większość publikacji o BCh opublikowała Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Po wielu latach pracy licznego zespołu autorów nad „Encyklopedią Ruchu Ludowego” w 1989 r. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza opublikowała Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego. Wydawnictwo to, choć obarczone od początku ograniczeniami politycznymi i merytorycznymi, stało się ważnym wydarzeniem edytorskim. Gdyby nie transformacja ustrojowa i urynkowienie, które dotknęło też oficyny wydawnicze, słownik biograficzny miałby swoją kontynuację, a prace nad „Encyklopedią Ruchu Ludowego” byłyby nadal prowadzone.

dr Janusz Gmitruk

Dyrektor Muzeum Historii

Polskiego Ruchu Ludowego


Cały tekst dostępny w wersji papierowej tygodnika Zielony Sztandar

Zamów prenumeratę: http://zielonysztandar.com.pl/prenumerata/ 


Zamów prenumeratę: zielonysztandar.com.pl/prenumerata
Cały tekst dostępny w wersji papierowej tygodnika Zielony Sztandar lub na platformach sprzedaży online



Podobne artykuły

  • Prawda o Piłsudskim i Rozwadowskim

    Jaką rolę w odzyskaniu przez Polskę niepodległości i w zwycięstwie nad wojskami bolszewickimi odegrał generał Tadeusz Rozwadowski? W posiadanie jakich …

  • Tłumy na zaduszkach witosowych w wierzchosławicach!

    „Ta mogiła nie będzie tylko pustym sarkofagiem”. Tak przed laty o miejscu pochówku Wincentego Witosa pisał Jan Wiktor, polski pisarz, …

  • Z myślą o Niepodległej

    Wolna Ojczyzna i niepodległe państwo są największym i najcenniejszym skarbem każdego człowieka, dla którego wszystko należy poświęcić.  Wincentego Witos Chociaż …